ปีศาจและการเมืองเชิงอำนาจ
วันหยุด นั่งอ่าน นวนิยายเรื่อง ปีศาจ ของ เสนีย์ เสาวพงศ์ รอบที่สามแล้ว มันมิได้เป็นเพียงงานวรรณกรรมสะท้อนความเหลื่อมล้ำทางชนชั้นในสังคมไทยเท่านั้น หากยังเป็นกรอบความคิดที่สามารถนำมาอธิบาย “การเมืองเชิงอำนาจ” ที่ดำรงอยู่ในองค์กรสมัยใหม่ โดยเฉพาะในสถาบันการศึกษาได้อย่างลึกซึ้ง “ปีศาจ” มิได้หมายถึงผู้ร้าย หากหมายถึง “ผู้ไม่ยอมจำนนต่อโครงสร้างที่อยุติธรรม” และเลือกยืนอยู่ข้างความถูกต้อง แม้ต้องแลกกับความโดดเดี่ยวและแรงกดดันจากระบบ ในสถาบันการศึกษา ซึ่งถูกคาดหวังให้เป็นพื้นที่ของเหตุผล เสรีภาพทางปัญญา และคุณธรรม กลับมิได้ปลอดพ้นจากการเมืองภายใน อำนาจ การจัดลำดับชั้น และระบบอุปถัมภ์ยังคงทำหน้าที่กำหนดทิศทางขององค์กรอย่างต่อเนื่องและแยบยล บุคลากรที่ปฏิบัติตามระเบียบ ยอมรับวัฒนธรรม เชื่อง “เชื่อฟัง-ไม่ตั้งคำถาม” มักได้รับการยอมรับและความก้าวหน้า ขณะที่ผู้ตั้งคำถาม วิพากษ์นโยบาย หรือชี้ให้เห็นปัญหาเชิงโครงสร้าง กลับถูกมองว่าเป็น “ตัวปัญหา” และในหลายกรณี ถูกทำให้กลายเป็น “ปีศาจ” ในสายตาของผู้มีอำนาจ “ปีศาจในองค์กรการศึกษา” จึงมักปรากฏในรูปของอาจารย์ นักวิจัย หรือบุคลากรที่ยึดมั่นในจริยธรรมวิชาชี...